Αγωνία, φόβος, θλίψη, παράπονο. Συναισθήματα μαθητών που φέρουν το βαθύ αποτύπωμα του καταστροφικού σεισμού της 27ης Σεπτεμβρίου στο Ηράκλειο. Συναισθήματα που έγιναν λέξεις, φράσεις, σκέψεις και βρήκαν βήμα και φωνή μέσα στις φιλόξενες σελίδες του 2ου τεύχους των “Κρητικόπουλων”.
Μια έκδοση του Συλλόγου Νεανικής Δημοσιογραφίας “Τύπος και Ουσία”, που αγκαλιάστηκε από τις εφημερίδες “Χανιώτικα νέα”, την “Πατρίς” του Ηρακλείου και την “Ηχώ της Βιάννου” και κυκλοφόρησε μαζί τους ως ένθετο, ταξιδεύοντας τους προβληματισμούς των σεισμόπληκτων μαθητών στο ευρύτερο κοινό.
«Μας πήρε τέσσερις μήνες για να φτιάξουμε αυτό το δεκαεξασέλιδο. Ένα δεκαεξασέλιδο που, αυτή τη φορά, δεν αποτελεί “σκοπό” αλλά “μέσο” προκειμένου να φτάσει το μήνυμα των μαθητών στην κοινωνία», ανέφερε ο εκπρόσωπος Τύπου του Συλλόγου Νεανικής Δημοσιογραφίας Γιώργος Δασκαλάκης σε συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε χθες στα Χανιά ενόψει της κυκλοφορίας του νέου τεύχους. «Ουσιαστικά αυτό που θέλουμε και θέλουν τα παιδιά είναι η επίσπευση των διαδικασιών για την αποκατάσταση των ζημιών που έχουν προκληθεί από τον σεισμό. Να χτιστούν δηλαδή άμεσα σπίτια και σχολεία», επεσήμανε ο κ. Δασκαλάκης και πρόσθεσε ότι μέσα από τα κείμενα και τις ζωγραφιές των παιδιών μπορεί κανείς να αντιληφθεί την ανασφάλεια που γεννούν τα χτυπημένα κτήρια αλλά και η σεισμική ακολουθία που συνεχίζεται έως σήμερα. «Είναι ζήτημα επιβίωσης γι’ αυτά τα παιδιά και τις οικογένειές τους», υπογράμμισε.
Τόνισε ακόμα ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του κρητικού Τύπου, τα “Κρητικόπουλα” φιλοξενούνται στις σελίδες των μεγαλύτερων εφημερίδων των Χανίων και του Ηρακλείου, ενώ επιδίωξη του Συλλόγου είναι οποιαδήποτε μελλοντική έκδοση που αφορά στον μαθητικό Τύπο να κυκλοφορήσει από όλες τις εφημερίδες της Κρήτης την ίδια ημέρα, ως μια δράση ανάδειξης του φυτωρίου της τοπικής δημοσιογραφίας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Δασκαλάκης και στο Μουσείο Τυπογραφίας “Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη”, κάνοντας γνωστό ότι όταν θα αρθούν οι δυσκολίες που έχουν προκύψει λόγω πανδημίας, στόχος του Συλλόγου Νεανικής Δημοσιογραφίας είναι να φιλοξενηθεί στον χώρο του Μουσείου μια εκδήλωση με παιδιά από τις σεισμόπληκτες περιοχές.
Ο κ. Δασκαλάκης ανέφερε ακόμα ότι μετά την κυκλοφορία του νέου τεύχους των “Κρητικόπουλων” μέσα από τις εφημερίδες, θα είναι προσβάσιμο και διαδικτυακά μέσα από ιστοσελίδες ώστε η μαθητική άποψη να φτάσει όσο γίνεται πιο μακριά.
Ο πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Αντώνης Τσαλαπάκης εξήρε την προσπάθεια των μαθητών που συμμετείχαν στην έκδοση των “Κρητικόπουλων”, υπογράμμισε το οξύ πρόβλημα σχολικής στέγης που αντιμετωπίζουν οι μαθητές των σεισμόπληκτων περιοχών και επεσήμανε ότι θα πρέπει να υπάρξει άμεση επίλυση του προβλήματος ώστε να επιστρέψουν οι μαθητές σε κανονικές σχολικές αίθουσες. Σημείωσε δε ότι η λύση των κοντέινερ ταλανίζει και άλλα σχολεία της Κρήτης, όπως της Κισσάμου που εδώ και 3 χρόνια περιμένουν να προχωρήσει η διαδικασία ανέγερσης των νέων σχολείων, ενώ σοβαρά κτιριακά προβλήματα αντιμετωπίζουν πολλά ακόμα σχολεία δημοτικά και νηπιαγωγεία των Χανίων, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει πραγματοποιηθεί ένας οργανωμένος κτιριολογικός έλεγχος.
Ο ταμίας της ΕΛΜΕ Χανίων Χρήστος Μπέλμπας εξέφρασε τη στήριξη της ΕΛΜΕ στην έκδοση των “Κρητικόπουλων” και τις δράσεις του Συλλόγου “Τύπος και Ουσία” «όχι μόνο γιατί αποτελούν ένα μέσο έκφρασης για τη μαθητική νεολαία ή γιατί αποτελούν ένα εκπαιδευτικό εργαλείο για τα σχολεία, αλλά κυρίαρχα γιατί προάγουν την αυτενέργεια, τη δημιουργικότητα, τη συνεργατικότητα και τη συλλογικότητα μεταξύ των μαθητών και μαθητριών κι αυτό από μόνο του έχει μια αυταξία».
«Περιμένουμε με αγωνία να πάρουμε το τεύχος στα χέρια μας για να δούμε τις σκέψεις, τις αγωνίες, τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς των παιδιών που θεωρούμε ότι έχουν ιδιαίτερη αξία, μετά από δύο χρόνια “ανοιχτών – κλειστών” σχολείων λόγω της πανδημίας», πρόσθεσε ο κ. Μπέλμπας.
Με το βλέμμα στραμμένο στην Ιστορία του τόπου
Στο «σαλόνι» του διασχολικού περιοδικού μπορεί κανείς να θαυμάσει εξώφυλλα κι άλλες μαθητικές δημιουργίες δεκάδων σχολικών εντύπων, ενώ στις υπόλοιπες σελίδες μπορεί να βρει πραγματικά, «μικρά, δημοσιογραφικά διαμαντάκια».
Αξιοσημείωτο είναι ότι κάποια από τα θέματα των μαθητικών αναζητήσεων έχουν να κάνουν με σημαντικές πλευρές της ιστορίας του τόπου:«Η βιομηχανική κληρονομιά του Ηρακλείου»: Πρόκειται για μια αναλυτική καταγραφή σημαντικών βιομηχανικών κτιρίων του Ηρακλείου (Εργοστάσιο «Αθηνά», αλευρόμυλοι Καστρινάκη, Εργοστάσιο Ηλεκτρικής, Βαρελάδικα, το Καπνοκοπτήριο, Σταφιδεργοστάσια, Παγοποιεία, Ταμπακαριά και Νεώρια - Αλαταποθήκες), από την Περιβαλλοντική Ομάδα του 6ου ΕΠΑΛ Ηρακλείου, που έγινε τη σχολική χρονιά 2015-2016, μετά από πολύμηνη συλλογική δουλειά, με τακτικές συναντήσεις, επιτόπια έρευνα και συλλογή πληροφοριών, της οποίας μικρά αποσπάσματα παρουσιάζονται στο περιοδικό.
«Οι δυο Βαγγελιές: Βαγγελιώ Φωτιάδου, Βαγγελιώ Αρμενάκη, 20χρονες ηρωίδες στο Ηράκλειο του Εμφυλίου»: Την ιστορία των δύο κοριτσιών κατέγραψαν τα παιδιά του Πειραματικού Λυκείου Ηρακλείου τη σχολική χρονιά 2012-2013. Με πρωτογενείς συνεντεύξεις, με ενδελεχή αναζήτηση των πηγών και με δημοσιογραφική ροή στην παρουσίαση, η εργασία των παιδιών του Πειραματικού αποτελεί ακόμα και σήμερα μία από τις πιο περιεκτικές πηγές για τις δύο, περίπου συνομίληκές τους, εκτελεσθείσες αγωνίστριες, όπως σημειώνει το περιοδικό. Για την καταγραφή της ιστορίας τους τα παιδιά του Πειραματικού Λυκείου Ηρακλείου πήραν συνεντεύξεις από τον καθηγητή Ιστορίας Γιώργο Μαργαρίτη, από τον επιμελητή του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης Κώστα Μαμαλάκη και από τους παλαίμαχους αγωνιστές της ΕΠΟΝ Γιώργη Κλάδο («έφυγε» από τη ζωή το 2017) και Δέσποινα Σκαλοχωρίτου.
«Αλμυρές πατάτες για τους ναζί»: Η Χριστίνα Καλογεράκη, μαθήτρια της Γ' τάξης του Γυμνασίου Καστελλίου Πεδιάδας, στο πλαίσιο του 1ου διαγωνισμού δημοσιογραφικών δεξιοτήτων (κατηγορία: «Συνέντευξη»), έφερε στο φως μια άγνωστη ιστορία αντίστασης εναντίον των Γερμανών: Οι γυναίκες του Καστελλίου αλάτιζαν παραπάνω από το κανονικό τις... επιταγμένες πατάτες, που τις ανάγκαζαν οι Γερμανοί να μαγειρεύουν, για να τις στείλουν στους στρατιώτες του Ρόμελ στην Αφρική, ώστε οι Γερμανοί φαντάροι στην έρημο να διψούν περισσότερο και να καταναλώνουν πιο γρήγορα τα αποθέματα νερού που διέθεταν. Στα αποσπάσματα της συνέντευξης που παραθέτει το περιοδικό, την ιστορία αφηγείται στην Χριστίνα η γιαγιά της, Μαρία Καλογεράκη.
«Ο πύργος του Δαμολίνου»: Με αυτόν τον τίτλο το περιοδικό πραγματεύεται τρία ρεπορτάζ, που τα δύο έχουν γραφτεί κατά το σχολικό έτος 1935-36, από μαθήτριες του Δημοτικού σχολείου Αλικιανού Χανίων και περιλαμβάνονταν στο 1ο τεύχος του μαθητικού περιοδικού, «Το Κρητικόπουλο», ενώ το τρίτο συντάχθηκε 82 χρόνια αργότερα, από ομάδα μαθητριών του Γενικού Λυκείου Αλικιανού. Κοινό τους θέμα, ο πύργος του Δαμολίνου, η ιστορία του και ο θρύλος που τη συνοδεύει: Η κατάπνιξη της επανάστασης του Καντανολέου και η σχέση της με τον «Ματωμένο Γάμο».
Κοινωνικές μαθητικές ανησυχίες
Στον πλούτο της μαθητικής ανησυχίας βρίσκουμε επίσης έντονο κοινωνικό προβληματισμό ακόμα κι αν... δε φαίνεται πάντα με την πρώτη ματιά:Οι «διαφορετικές» συμμαθήτριες: Το 2014 μια μεγάλη ομάδα προσφύγων διασώθηκε στα ανοιχτά των Χανίων, όταν το πλοίο που τους μετέφερε στην Ιταλία έμεινε ακυβέρνητο. Οι 155 πρόσφυγες, μεταξύ των οποίων και αρκετά παιδιά, φιλοξενήθηκαν σε ξενοδοχείο της Νέας Χώρας Χανίων. Το επόμενο σχολικό έτος (2015-2016), οι μαθητές του 5ου Γυμνασίου Χανίων απέκτησαν τρεις «διαφορετικές» συμμαθήτριες, την Ντάνια, την Νεσρίν και η Χανίν, από τις οποίες ζήτησαν να τους πουν την ιστορία τους, ώστε να καταγραφεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου, «Λόγια του Θρανίου».
«Οι οδοκαθαριστές ακροβατούν στο ξημέρωμα...»: Συνέντευξη από τον πατέρα μιας συμμαθήτριάς τους, που είναι οδοκαθαριστής, επέλεξαν να πάρουν τα παιδιά της 5ης τάξης των συστεγαζόμενων 28ου και 57ου Δημοτικών Σχολείων Ηρακλείου. Η συντακτική ομάδα της σχολικής εφημερίδας «Πεφταστέρι» τον συνάντησε και μίλησε μαζί του για τις δυσκολίες της δουλειάς του, για το μεγάλο θέμα της καθαριότητας στην πόλη και για όσα περίεργα βλέπει πάνω στο απορριμματοφόρο.
«Ο Αγιος Βασίλης των... "μικρών" πραγμάτων»: Σταχυολόγηση γραμμάτων προς τον Αγιο Βασίλη από μαθητές του 2ου Δημοτικού Σχολείου Βουτών, όπου πρωταγωνιστές δεν είναι τα παιχνίδια, αλλά ο παππούς που «έφυγε», το ενοίκιο που είναι βραχνάς για την οικογένεια, η αγωνία για τον μπαμπά που ταξιδεύει πολύ με αεροπλάνο, ο ελεύθερος χρόνος για τη μαμά και τον μπαμπά, για να παίζουν με τα παιδιά τους...
Λαϊκή τέχνη και μαθητικές δημιουργίες
Θέματα λαϊκής τέχνης, αλλά και άλλων δραστηριοτήτων που ξεδιπλώνονται μέσα στα σχολεία, γίνονται επίσης αφορμή για ρεπορτάζ, συνεντεύξεις, δημιουργία:«Συζήτηση μεταξύ... επαγγελματιών»: Ο μουσικός λαϊκής κιθάρας Δημήτρης Μυστακίδης βρέθηκε το Μάρτη του 2018 για συναυλία στα Χανιά και δέχτηκε πρόσκληση των μαθητών του Μουσικού Σχολείου για μια συνέντευξη στο περιοδικό τους «Διαπασών». Η κουβέντα που καταγράφηκε δείχνει πως έγινε συζήτηση μεταξύ επαγγελματιών της μουσικής!
«Ο δισέγγονος για τον προπάππου»: Μία σελίδα στον σημαντικό λυράρη των Χανίων Μανώλη Ακουμιανάκη (ή Χαντρακομανώλη) αφιέρωσε η εφημερίδα «Παιδικά Χαμόγελα» του Δημοτικού Σχολείου Ναυστάθμου Σούδας και το αφιέρωμα επιμελήθηκε ο... δισέγγονός του.
«Χρυσοχόοι των λέξεων»: Το Πειραματικό Γυμνάσιο Ρεθύμνου εξέδωσε μια επιλογή ποιημάτων, γραμμένων από τους μαθητές που συμμετείχαν στον όμιλο Λογοτεχνίας του σχολείου τους τα σχολικά έτη 2012-16 κι έπλασαν τους στίχους τους σαν «χρυσοχόοι των λέξεων»...
«Με αποκαλούσαν "Κόκκινο φίδι"»: Μια φανταστική συνέντευξη με τον Νίκο Καζαντζάκη από μαθήτρια του 19ου Δημοτικού Σχολείου.
«Εκδοτικός οίκος» εντός σχολείου: Παρουσιάζεται η ξεχωριστή περίπτωση του Γυμνασίου Πλατανιά Χανίων, όπου τα παιδιά και οι καθηγητές τους, μέσα σε λίγα χρόνια, προχωρώντας πολύ πιο πέρα από την απλή έκδοση μαθητικής εφημερίδας, έφτιαξαν έναν μικρό «εκδοτικό οίκο», ο οποίος έχει δώσει ζωή σε λογοτεχνικά κείμενα και ιστορικές έρευνες των ίδιων των παιδιών και στο περιοδικό παρουσιάζονται μερικά δείγματα αυτής της δουλειάς.
«Τα Βατολακκιανάκια χρειάζονται βοήθεια! Ενα σχολείο-πρότυπο κινδυνεύει να κλείσει»: Παρουσιάζονται οι πλούσιες δράσεις του Δημοτικού Σχολείου Βατόλακκου Χανίων, που γέμιζαν χαρά τους μαθητές του, οι οποίοι όμως έχουν μείνει πέντε και κινδυνεύει να κλείσει...
Πέρα από τις μαθητικές δημιουργίες, στα «Κρητικόπουλα» ο αναγνώστης βρίσκει ακόμα άρθρο του δασκάλου και ιστορικού ερευνητή Γιώργου Γ. Πιτσιτάκη με θέμα «Μαθητικά - νεανικά έντυπα της Κρήτης: ένας αιώνας ιστορία», άρθρο για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων και τα εκπαιδευτικά του προγράμματα από τον Ματθαίο Φραντζεσκάκη, διευθυντή του Φεστιβάλ και άρθρα των εκπαιδευτικών Μαρίας Μελεσσανάκη και Αννας Πατεράκη για τους μαθητές που ασκούνται στο πρόγραμμα μαθητικού ραδιοφώνου.
Σύλλογος Νεανικής Δημοσιογραφίας «Τύπος και Ουσία»
Ο Σύλλογος Νεανικής Δημοσιογραφίας «Τύπος και Ουσία» ιδρύθηκε την 1η Μαρτίου του 2012, στη μνήμη του δημοσιογράφου Λευτέρη Δασκαλάκη, του οποίου και το όνομα φέρει.
Παράλληλα, συνεργάζεται με όλους τους φορείς μαθητικής έκφρασης, όπως είναι η «Κάμερα Ζιζάνιο» στο χώρο του μαθητικού κινηματογράφου και η Επιστημονική Επιτροπή του Ελληνικού Σχολικού Ραδιοφώνου των οποίων τις δράσεις προβάλλει μέσω της έκδοσης «Τα Κρητικόπουλα».
Κεντρική δράση αποτέλεσε εξαρχής η υλοποίηση του Διαγωνισμού Δημοσιογραφικών Δεξιοτήτων σε συνεργασία με τους Συλλόγους Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και τις Ε.Λ.Μ.Ε. της Κρήτης. Μία σχετική επιστολή στην αρχή κάθε σχολικού έτους ενημερώνει τους εκπαιδευτικούς των σχολείων και καλεί τους μαθητές Δημοτικών, Γυμνασίων και Λυκείων να αποστείλουν τις εργασίες τους, οι οποίες στη συνέχεια αξιολογούνται και επιβραβεύονται.
Οι κατηγορίες του Διαγωνισμού είναι:
Α) Εντύπου
Β)Ρεπορτάζ-φωτορεπορτάζ
Γ) Συνέντευξης
Δ) Άρθρου
Ε) Σκίτσου-γελοιογραφίας
Από το 2012 έως το 2014 ο διαγωνισμός διεξαγόταν στα σχολεία του νομού Ηρακλείου και από το σχολικό έτος 2014-2015 επεκτάθηκε και στους τέσσερις νομούς της Κρήτης.
Επικεφαλής της Κριτικής Επιτροπής είναι ο πανεπιστημιακός, φιλόλογος-ιστορικός Αντώνης Σανουδάκης και σταθερά μέλη της , η δημοσιογράφος Ελένη Βακεθιανάκη, ο δάσκαλος – ιστορικός ερευνητής Γιώργος Πιτσιτάκης και ο γράφων ως εκπρόσωπος του Συλλόγου. Η Επιτροπή πλαισιώνεται κάθε χρόνο και από πρόσωπα των οποίων η παρουσία συνδέεται με τη μαθητική δημοσιογραφία ή την ευρύτερη πνευματική κίνηση της Κρήτης.
Οι εκδηλώσεις παρουσίασης – βράβευσης των μαθητικών εργασιών χαρακτηρίζονται από μεγάλη πρωτοτυπία και έναν πρωτόγνωρο ενθουσιασμό των μαθητών, αποτέλεσμα της συνάντησης με τους συμμαθητές τους από άλλα σχολεία και κυρίως από τη δυνατότητα που τους δίνεται να επικοινωνήσουν με τις δημιουργίες τους πέρα από τον στενό χώρο του σχολείου τους.
Αποτέλεσμα αυτής της επτάχρονης σχέσης του Συλλόγου με τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές της Κρήτης, είναι και το έντυπο που κρατάτε σήμερα στα χέρια σας. Ονομάζεται «Τα Κρητικόπουλα», αναβιώνοντας -στον πληθυντικό αριθμό- το πρώτο διασχολικό έντυπο της Κρήτης, που εκδόθηκε σε 6 τεύχη κατά το σχολικό έτος 1935-36, και του οποίου η έκδοση διακόπηκε λόγω της δικτατορίας του Μεταξά.
Αισιοδοξούμε η έκδοση αυτή να πραγματοποιείται σε ετήσια βάση και να αποτελέσει έναν σταθερό έντυπο χώρο ανάδειξης της μαθητικής δημοσιογραφίας, όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες γεωγραφικές ενότητες της Ελλάδας.
Μεσοπρόθεσμοι στόχοι του Συλλόγου είναι:
Α) Η δημιουργία ενός δικτυακού χώρου που θα φιλοξενεί την ιστορία και την ετήσια παραγωγή της μαθητικής δημιουργίας στο σύνολό της, ανά νομό και ανά σχολική χρονιά.
Β) Η ίδρυση του Κέντρου Νεανικής Δημοσιογραφίας, όπου θα εκτίθενται τα έντυπα και θα πραγματοποιούνται εργαστήρια δημόσιου λόγου και γραφής για τους μαθητές.
Οι προσπάθειες της μαθητικής έκφρασης υποστηρίζονταν και από την εκπομπή «Έκτη Βάρδια» που μεταδιδόταν από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς «Studio 19-101.9FM» και «Κόκκινο Κρήτης 88.4 FM» του Ηρακλείου και φιλοξενούσε μαθητές και εκπαιδευτικούς που παρουσίαζαν τις δημοσιογραφικές δράσεις των σχολείων τους.
Μετά από 9 σχολικά έτη, θεωρούμε ότι οι προσπάθειες του Συλλόγου έχουν συμβάλλει αποφασιστικά στη διάδοση της ιδέας του μαθητικού εντύπου στην Κρήτη και στην αύξηση των εκδιδόμενων μαθητικών εφημερίδων, συμπέρασμα που εξάγεται πολύ εύκολα, αν κάποιος μελετήσει και συγκρίνει τα στατιστικά στοιχεία που προκύπτουν από τις ετήσιες συμμετοχές ανά βαθμίδα και νομό, και που υπάρχουν κωδικοποιημένα στο αρχείο του Διαγωνισμού Δημοσιογραφικών Δεξιοτήτων(Κρήτης).
Στην προσπάθειά μας για τη σύγχρονη καταγραφή και ανάδειξη του μαθητικού τύπου, σημαντικό ρόλο έχουν διαδραματίσει οι ιστορικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί από σημαντικούς ερευνητές όπως ο Κώστας Τσικνάκης, η Αγγελική Πανοπούλου, η Οντέτ Βαρόν-Βασαρ και η Μάρθα Καρποζήλου(«Ελληνικός Νεανικός Τύπος» κατά τον 20ο αιώνα) καθώς και τοπικοί ιστορικοί ερευνητές όπως ο Γιώργος Πιτσιτάκης (Χανιά) και η Μαρία Σεργάκη (τέως Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Νομού Λασιθίου).
Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε τη συνέκδοση του πρώτου διηγήματος του Εμμανουήλ Κριαρά - σε επιμέλεια Γιώργου Πιτσιτάκη- με την εφημερίδα «Χανιώτικα Νέα», το οποίο βρέθηκε στο νεανικό περιοδικό «Αυγερινός» (Χανιά, 1924) και προσφέρθηκε δωρεάν στους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που βραβεύτηκαν και στα σχολεία που συμμετείχαν στον 1ο Παγκρήτιο Διαγωνισμό (2015).
Γιώργος Δασκαλάκης
Εκπαιδευτικός
Εκπρόσωπος τύπου του Συλλόγου Νεανικής Δημοσιογραφίας «Τύπος και Ουσία»